Οι αλλαγές κανονισμών και το Video Chek στην εποχή της… Τεχνητής Νοημοσύνης (AI)

Τα τελευταία χρόνια πολλές αλλαγές επήλθαν στο άθλημα του βόλεϊ. Κάποιες από τις σημαντικότερες και πλέον επιδραστικές αλλαγές των τελευταίων 15-20 ετών αφορούν την συνεχή καταγραφή πόντων, την συμμετοχή δυο λίμπερο (Libero), τις αλλαγές παικτών, τα σφάλματα θέσεων, την χρήση ηλεκτρονικού φύλλου αγώνος, την εφαρμογή VideoCheck (Challenge), την κατάργηση της διπλής μπαλιάς στην δεύτερη πάσα κά.

Άρθρο του Γιώργου Διαμαντόπουλου*

Για περισσότερες λεπτομέρειες, μπορείτε να ανατρέξετε στους επίσημους κανονισμούς της FIVB, σε πρωτότυπο κείμενο αλλά και σε μετάφραση στα ελληνικά, από την ιστοσελίδα της Ομοσπονδίας Διαιτητών Βόλεϊ Ελλάδος (ΟΔΒΕ): https://odbe.gr/regulations/official-regulations-volleyball/

Με τις αλλαγές αυτές το άθλημα έχει γίνει πιο θεαματικό, πιο γρήγορο, πιο ελκυστικό για το φίλαθλο κοινό, με πιο λίγο χρόνο διακοπών, με συνεχή αγωνιστική ροή και παράλληλα με εκμηδένιση των διαιτητικών λαθών με την χρήση αποτελεσματικών τεχνολογικών μέσων. Οι αλλαγές κανονισμών όμως δεν έγιναν μόνο για το αγωνιστικό κομμάτι, αλλά και για να καταστήσουν το βόλεϊ πιο τηλεοπτικό προϊόν και γενικά πιο εμπορεύσιμο προϊόν, οδηγώντας σε αύξηση εσόδων από τηλεοπτικά δικαιώματα, διαφημίσεις, χορηγούς, εισιτήρια και παγκόσμια προβολή.

Φυσικά το βόλεϊ, είναι πολύ πίσω, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά παγκοσμίως, σε σχέση με τον βασιλιά των σπορ, το ποδόσφαιρο. Μη ξεχνάμε ότι, ενώ για τα περισσότερα αθλήματα, η κορυφαία διοργάνωση είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες, για το ποδόσφαιρο η κορυφαία διοργάνωση δεν είναι οι Ολυμπιακοί Αγώνες, αλλά το Παγκόσμιο Κύπελλο.

Ένα Παγκόσμιο Κύπελλο του 2026, από το οποίο η FIFA προσδοκά έσοδα-ρεκόρ με το ποσό να αναμένεται να ξεπεράσει τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια (!), ενώ εγκρίθηκε κι ένα ποσό ύψους 727 εκατομμυρίων δολαρίων σε «μπόνους» για τις συμμετέχουσες ομάδες.

Σίγουρα οι άνθρωποι του βόλεϊ θα ζηλέψουν τα νούμερα αυτά, που αφορούν το προσεχές mundial του 2026, που θα είναι το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο με 48 ομάδες και 104 αγώνες!

Πάντως παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι του βόλεϊ έχουν κάνει πολλά για την άνοδο του αθλήματος μας, γίνονται κάποια πράγματα που μας απογοητεύουν για παράδειγμα μετά από τόσο αγώνα εξακολουθούμε να βλέπουμε άδεια γήπεδα και μάλιστα σε κορυφαία ντέρμπυ που θα έπρεπε να μη «πέφτει καρφίτσα» όπως στο πρόσφατο ντέρμπυ στο Ρέντη μεταξύ Ολυμπιακού – ΠΑΟΚ, ενώ από την άλλη εμένα προσωπικά με απογοήτευσε η ίδια η κρατική ΕΡΤ με την διακοπή της τηλεοπτικής μετάδοσης του ντέρμπυ της Volley League Παναθηναϊκός – ΠΑΟΚ στο κρίσιμο αποφασιστικό 5ο σετ!!! Εδώ ταιριάζει απόλυτα η λαϊκή παροιμία “με τον ήλιο τα μπάζω, με τον ήλιο τα βγάζω, τι έχουν τα έρμα και ψοφάνε;” Τέλος πάντων…

Σε κάθε περίπτωση το παγκόσμιο κύπελλο στο άθλημα της Πετοσφαίρισης δεν έχει καμιά σχέση με το παγκόσμιο κύπελλο ποδοσφαίρου, αφού είναι απλά μια διοργάνωση, που έχει χαρακτήρα πρόκρισης για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, με τις νικήτριες στη διοργάνωση να προκρίνονται στις Ολυμπιάδες.

Και ενώ δεν υπάρχει καμιά απολύτως σχέση του καθαρά επαγγελματικού ποδοσφαίρου με το άθλημά μας, εντούτοις σε θέματα κανονισμών διαιτησίας και στην χρήση της τεχνολογίας υπάρχουν αρκετές ομοιότητες. Η τεχνολογία είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι τόσο του ποδοσφαίρου όσο και του Βόλεϊ, αλλά και όλων των άλλων αθλημάτων (μπάσκετ, πόλο κλπ). Η υψηλή τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε πρώτα στο ποδόσφαιρο, τώρα πλέον χρησιμοποιείται και σε όλα τα αθλήματα και φυσικά στο βόλεϊ.

Έτσι στο άθλημα μας πλέον υπάρχει η τεχνολογία του Video Check (VC) για τη βοήθεια των διαιτητών στις αποφάσεις, διασφαλίζοντας έτσι τη μεγαλύτερη αξιοπιστία του Πρωταθλήματος. Στους αγώνες εκτός από πλήθος κάμερων Video Check για επανέλεγχο (challenge) της φάσης, χρησιμοποιούνται από τους διαιτητές, αλλά και από τις ομάδες tablets. Ούτως ή άλλως εδώ και πολλά χρόνια στις ανώτερες επαγγελματικές κατηγορίες ανδρών και γυναικών γίνεται χρήση του ηλεκτρονικού φύλλου αγώνα, το οποίο προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα εκτός από την τυπική καταγραφή πόντων, σετ, τιμωριών, αλλαγών κλπ τα οποία αξιοποιούνται και σε επίπεδο στατιστικών.

Η ενσωμάτωση της ΤΝ – τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ – Artificially Intelligence) σε θέματα κανονισμών, διαιτησίας και γενικής λειτουργίας των αθλημάτων με στόχο την εκμηδένιση των λαθών, την επιτάχυνση της λήψης αποφάσεων, την τροποποίηση κανονισμών με σκοπό την βελτίωση, την διαφάνεια και την δικαιοσύνη, διασφαλίζει το γεγονός ότι οι αποφάσεις βασίζονται σε αποδείξεις αντικειμενικές και όχι σε υποκειμενικές ενδείξεις.

Ήδη στο ποδόσφαιρο είδαμε την χρήση καμερών επάνω στο σώμα των διαιτητών, την περίφημη RefCam (χρησιμοποιείται και σε άλλα αθλήματα όπως ράγκμπι κλπ), ενώ και οι διαιτητές στο άθλημά μας χρησιμοποιούν εδώ και πολύ καιρό ενδοεπικοινωνία με αποτέλεσμα να έχουν καταργηθεί λειτουργίες και χειροσημάνσεις που υπήρχαν στους κανονισμούς. Μάλιστα μελετάτε στο προσεχές άμεσο μέλλον προς χάρη της διαφάνειας η ενδοεπικοινωνία των διαιτητών να περνά στα matrix των γηπέδων και στις τηλεοράσεις των τηλεθεατών.

Επίσης έρχονται τεχνολογίες «έξυπνης μπάλας», η οποία θα περιέχει τσιπάκι με αισθητήρες ΤΝ, για ανάλυση δεδομένων και βοήθεια στη λήψη αποφάσεων των διαιτητών. Επιπλέον οι προπονητές έχουν την δυνατότητα χρήσης εργαλείων υψηλής τεχνολογίας όπως tablet με πρόσθετες λειτουργίες όπως στο ποδόσφαιρο όπου πλέον θα έχουν την δυνατότητα ενός νέου συστήματος που διαφέρει σημαντικά από το γνωστό VAR, που ονομάζεται Football Video Support (FVS).

Το νέο σύστημα έχει ήδη εφαρμοστεί επιτυχώς στα Παγκόσμια Κύπελλα Γυναικών και δίνει στους προπονητές τη δυνατότητα να παρακολουθούν τις φάσεις του αγώνα και να αμφισβητήσουν έως δύο διαιτητικές αποφάσεις ανά αγώνα.

Όπως αναφέραμε, πολλές από τις μεταρρυθμίσεις στο άθλημα του Βόλεϊ αντιγράφουν το ποδόσφαιρο έχοντας πάρει πολλά στοιχεία από τις αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις ειδικότερα σε θέματα τεχνολογίας. Όμως και το ποδόσφαιρο έχει αντιγράψει το άθλημα μας σε πολλές αλλαγές στους κανονισμούς τους.

Για παράδειγμα τα δύο τεχνικά τρίλεπτα timeout (ένα σε κάθε ημίχρονο) που ήδη εφαρμόστηκαν στο ποδόσφαιρο με την ονομασία cooling break, είναι αντιγραφή των τεχνικών time out διαρκείας ενός λεπτού, που εφαρμόζονται στα 4 πρώτα σετ σε επίσημες διοργανώσεις του βόλεϊ. Επίσης στο ποδόσφαιρο σχεδιάζεται αυστηρότερος έλεγχος στην καθυστέρηση για την επανεκκίνηση του παιχνιδιού, με την θεσμοθέτηση χρόνων ενεργειών όπως στο βόλεϊ.

Έτσι εκτός από το χρονικό όριο των 8 δευτερολέπτων, που θεσμοθετήθηκε από πέρσι και υποχρεώνει τον τερματοφύλακα να απελευθερώσει την μπάλα από τη στιγμή που έχει τον πλήρη έλεγχο (όπως ο σέρβερ στο βόλεϊ), η επιβολή χρόνου πρόκειται να επεκταθεί και σε ελεύθερα χτυπήματα, επαναφορές και κόρνερ, με την υπέρβαση του χρόνου να οδηγεί σε αλλαγή κατοχής μπάλας υπέρ της αντίπαλης ομάδας. Αλλά η πιο σημαντική, επαναστατική θα λέγαμε αλλαγή είναι αυτή που αντιγράφει την αλλαγή στο άθλημα μας όσον αφορά τις θέσεις της ομάδας.

Έτσι στο βόλεϊ ο παίκτης που παίζει πίσω επιτρέπεται να βρίσκεται στην ίδια ευθεία ή να έχει τουλάχιστον ένα μέρος πέλματός του πιο μακριά από την κεντρική γραμμή από το μπροστινό πέλμα του αντίστοιχου παίκτη της μπροστινής γραμμής. Ακριβώς αυτή την τροποποίηση των κανονισμών για τις λάθος θέσεις, είχε στο μυαλό του ο διευθυντής ποδοσφαίρου της FIFA Αρσέν Βενγκέρ, ο οποίος πρότεινε την αλλαγή του κανονισμού για το οφσάιτ, πρόταση που αποδέχτηκε ο Τζάνι Ινφαντίνο πρόεδρος της FIFA και πρόκειται να υλοποιηθεί στο άμεσο μέλλον, δίνοντας πλεονέκτημα στον επιθετικό που με το σημερινό σύστημα είναι εκτεθειμένος σε οφσάιντ, ενώ στο μέλλον δεν θα είναι.

Πάντως εδώ και 130 χρόνια που άρχισε η ιστορία του αθλήματος του βόλεϊ, έγιναν τόσες αλλαγές, που ούτε ο ίδιος ο πατέρας του αθλήματος Γουίλιαμ Μόργκαν, γυμναστής στο κολέγιο της ΧΑΝ στην Μασαχουσέτη των ΗΠΑ, δεν θα μπορούσε να το αναγνωρίσει. Αλλά η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΩΝ ΤΟΥ ΒΟΛΕΪ είναι μια άλλη γοητευτική ιστορία, που είχα την ευκαιρία να παρουσιάσω παλαιότερα σε σεμινάριο της Ομοσπονδίας Διαιτητών Βόλεϊ Ελλάδος και που επιφυλάσσομαι να σας παρουσιάσω λίαν συντόμως σε νέα έκδοση βελτιωμένη και επαυξημένη.

Καλή χρονιά με υγεία πάνω απ΄ όλα και επιτυχίες για το άθλημα που αγαπάμε και υπηρετούμε.

*Ο Γιώργος Διαμαντόπουλος (Μαθηματικός MSc ) είναι καθηγητής διαιτησίας του αθλήματος του Βόλεϊ, πρώην διεθνής διαιτητής WOVD, πρώην πρόεδρος ΟΔΒΕ και πρώην πρόεδρος ΣΥΔΠΕΔΑΠ.